BitCoin në Shqipëri dhe një mini-replikë ndaj një artikulli të Dr. Arben Malaj

Lexova sot një lajm tek Telegrafi, ku “ish-ministri i Financave dhe rektori i “Luarasi”-t, Arben Malaj, shprehet se 88 % e investitorëve do të humbasin paratë në “Bitcoin””

Argumenti i z. Malaj bazohet mbi “hamendësimin” se Bitcoin është një skeme mashtruese. Malaj citohet të ketë thënë: “Si në çdo skemë mashtruese rreth 88% e tyre do të rezultojnë humbës të parave të tyre dhe vetëm 12 % mund të fitojnë”. Malaj nuk ofron asnjë argument për gjykimin e tij se BitCoin është një skemë piramidale! Niche-ja 88%-12% apo 80-20 qe është ligji i Paretos është më shumë një shifër që përdoret për të pa lidhje në ajër, se një argument i mirëfilltë ekonomik në këtë rast.

Cfarë është Bitcoin?

Pa u futur ne aspektin teknik, BitCoin është një monedhë virtuale. Vlera e kesaj “te mirë” virtuale matet nga kerkesa qe ajo ka. BitCoin prodhohet nga fuqia kompjuterike (duke zgjidhur një algoritem, shkalla e te cilit vjen duke u veshtiresuar).
Aktualisht kerkesa per BitCoin është e fryre nga mundesia e investimit dhe e potencialit qe kjo monedhë ka te rritet. Nëse gjithcka do ishte e bazuar mbi një fryrje boshe te kesaj monedhë, atehere dhe une do arsyetoja qe kjo monedhë është një skeme mashtruese.
Megjithate, qe nga themelimi i kesaj monedhë, ka një komunitet qe beson ne nevojen e një te mirë materiale qe mund te perdoret ne menyre anonime ne internet. një monedhë virtuale qe nuk kontrollohet nga asnjë shtet apo qeveri, por vleresohet mbi vleren qe i jepet nga tregetia qe zhvillohet me te.
BitCoin është një monedhë anarkike, është një monedhë qe premton anonimitet (aktualisht nuk është anonime), dhe një horizont i ri i zhvillimit!

Pas BitCoin ka një sere monedhash te tjera virtuale ne qarkullim. shumë prej te cilave fryhen nen shpresen se do konkurrojne bitcoin (e cila ka disa probleme) dhe mund te arsyetohet qe keto monedha jane Skema Mashtrimi (shih psh DASH dhe fitimet qe jepen nga te pasurit një Nyje me 1000 Dash ne menyre te perjavshme; serish nuk arsyetoj qe DASH është skeme mashtrimi, por mund te arsyetohet lirshem qe incentivat per te pasur DASH jane te tilla).

A do zbrese cmimi i Bitcoin?

Cmimi i BitCoin ka pasur disa here luhatje. Luhatjet kane qene te magnitudave te ndryshme, megjithate trendi ka qene gjithmone ne rritje. Nëse ky diskutim do ishte bere para disa viteve, e vetmja premise per te pasur një monedhë te qendrueshme (cmimi i te ciles nuk rritet) do ishte komuniteti qe besonte ne kete monedhë (besim ideal dhe material i atyre qe kane investuar shumë).
Sot kemi një pamje tjeter. Monedha po integrohet gjithmone e me shumë ne korporata te medha qe po fillojne ta pranojne si monedhë. Disa shembuj:

  • Gjermani- Lieferando, një sherbim online per porositje ushqimi (mbi 18Milion USD financime) do pranoje BitCoin. Lexo: Bitcoin Comes To German Fast Food Giant Lieferando https://cointelegraph.com/news/bitcoin-comes-to-german-fast-food-giant-lieferando
  • Japoni – Peach, një kompani ajrore pranon BitCoin. Peach becomes first Japanese airline to accept bitcoin https://www.ft.com/content/a0389242-3ee4-11e7-9d56-25f963e998b2?mhq5j=e2
  • Koreja e Jugut – Do vendose ligj per te rregulluar tregetimin me BitCoin brenda 2017 – South Korea Will Introduce Bitcoin Regulations in 2017
  • Shqiperi – Host.al lejon blerje te domaineve .al edhe me BitCoin

Te tille shembuj tregojne qe BitCoin do integrohet gjithmone e me shumë ne tregje te ndryshme. Ne castin qe bitcoin do perdoret per blerje te mirash materiale, cmimi i saj do rritet dhe me shumë.

Cfarë e rrezikon BitCoin?

BitCoin ka dy rreziqe qe lidhen me pranimin ligjor te tregetise me kete monedhë, dhe anën teknike. Ana ligjore lidhet me pranimin apo ndalimin e kesaj monedhë nga perdorimi tregetar ne shtete te ndryshme. Megjithese ne një cast ndalese ligjore monedha do penalizohej shumë, tregu virtual dhe nevoja per një monedhë te tille nuk do e zhdukte nga qarkullimi. Pervec tregetise normale, ka dhe një paralele qe është tregetia e paligjshme qe ka një madhesi tregetia prej US$1.8 TRILLION ne vit. Pervec qarkullimit te parase ne akitivete te paligjshme, ne te ardhmen duke pare një rritje te monitorimit te sferes private, trendi do jete gjithmone e me shumë ne perdorim te monedhave virtuale. Shembulli klasik: Nëse Putin blen një Coca-Cola me MasterCard ne Rusi, sherbimet ne Amerike njoftohen menjëhere. Nëse vendos ta bleje me një monedhë virtuale qe garanton anonimitet, atehere askush nuk e di qe ai është i fiksuar pas Coca-Coles. Shtoni ketu argumente mbi sferen private si blerja e një libri si “1984” dhe do e kuptoni qe interesi per privatesi dhe blerje personale do jete gjithmone ne rritje.
Problemi teknik qendron tek ekipi qe e zhvillon BitCoin, fatkeqesisht vendimmarrjet e tyre e kane penalizuar shumë BitCoin keto kohe.

A duhet të investoj në Monedha Virtuale?

Monedha Virtuale jane një premtim akoma. Cdo investim duhet bere duke analizuar mirë cdo faktor. Nderkohe ka shumë skema mashtruese (shih psh BitConnect dhe premtimi i Return on Investment prej 200% brenda 4 muajve). Nëse deshiron te investosh, konsidero diversifikim te blerjeve ne disa monedha. Personalisht mendoj qe ne te ardhmen do kete BTC, Ethereum, Teether, Ripple, Lumen.

A e ndalon Banka e Shqipërisë tregëtimin e monedhave virtuale?

Legjislacioni Shqiptar ashtu si ai i shumë vendeve te tjera nuk ka një mbulim per te mirat “dixhitale” virtuale! Teknikisht Nëse dicka nuk është e ndaluar ne menyre specifike, atehere është e lejuar. Te pakten vendet e tjera bazohen mbi kete koncept. Mundet qe interpretimi ne Shqiperi te behet ndryshe, dhe fatkeqesisht shpeshhere ne injorance ne Shqiperi gjykohet qe Nëse dicka nuk është e permendur, atehere është e ndaluar. Megjithate, askush nuk ndalon blerjen dhe mbajtjen e një monedhë te tille aktuale.
Ne rast fitimi nga një blerje shitje, ligji shqiptar kerkon qe te pagush tatim mbi te ardhurat! Kjo do ndodhte në rastin e shitjes se bitcoin për fitim ne monedhën lokale. Ne ate cast është etike dhe ligjore qe te paguash taksat e tua!

Do ishte fantastike qe Banka e Shqiperise te ishte pioniere ne njohjen e monedhave virtuale dhe rregullimin e një baze ligjore qe lejonte qarkullimin e tyre. Do ishte dhe me ideale, nëse Banka e Shqiperise do nxirrte e para monedhën e saj virtuale (sic po konsideron dhe Rusia – Russia to Soon Get Its Own National Cryptocurrency http://www.newsbtc.com/2017/06/03/russia-soon-get-national-cryptocurrency/. Akademikët dhe specialistët shqiptarë të makro-ekonomisë duhet të jenë të hapur ndaj zhvillimeve të reja, dhe jo të paragjykojnë me nxitim.

Diskutimi eshte i gjate, megjithate nese nuk jeni dakort, mund te komentoni me poshte dhe me kenaqesi do lexoja mendimet tuaja.

Si shtrembërohet një lajm! Ose a ka FAKE News në Shqipëri!

Kohet e fundit jemi mesuar me Gazeta ne forme traktesh. Dikur ishte Gazeta 55, e sot vendin e saj te denje e ka zene Gazeta TemA.

Para disa lajmesh, nga Open Data Albania doli nje raport mbi pasurine e ish-kryeredaktorit te Gazetes Korrier (e falimentuar prej vitesh), sot deputet i PS.  Lajmi buron nga raporti: Alfred PEZA, Pasuria – Deklarime. Nje lajm mund ta lexoni dhe tek Shqiperia.com Alfred Peza kthehet ne miliarder me detyren si deputet gruaja e tij aksionere ne nje banke private

Rilindas, Tregetar e Deputet

Skupi! Scoop, apo bomba sic i thuhet ndryshe eshte qe nje Gazetar i nje media te falimentuar, papritur kthehet ne RILINDAS, Businessman dhe sigurisht pak DEPUTET! Papritur, gruaja e tij behet aksionere ne nje nga bankat e nivelit te dyte dhe pasurise se tij i shtohen disa qindra miliona leke. Deri ketu nuk ka asgje te keqe. Ne fund te fundit, faji i yni eshte qe i lejojme dhe enderrojme te behemi nje prej ketyre nastradinave qe jane te pasur shpejt.

Problemin sot e kam me traktin qe quhet TemA, ku vetem gazetari nuk ka me. TemA shfrytezon nje status te dyte te drejtoreshes se Open Data Albania  per ta nxjerre Pezen te lare e duke keqinterpretuar qellimisht nje status te saj ne Facebook.

Ne shpjegimin e saj, Aranita thote qe nëse Peza eshte paguar 5000-10000€ ne muaj (dhe si nikoqir i mire e ka mbajtur barkun thate e nuk ka blere kurre nje pale kepuce), matematikisht mund te arsyetoje pasurin e tij. Ajo NESE aty ne fillim te nje fjalie eshte nje kusht llogjik, qe per gazetarine e Temes nuk ka vlere fare.  Tema, shpreh qe “Sipas Brahaj-t, Alfred Peza është paguar si drejtor i Korrierit dhe Ora News me një shumë nga 5-10 mijë euro në muaj dhe duke marrë parasysh interesat bankare në 2000 deri 2010 me 5- 7 % ne vit, Brahaj thotë se llogaria përputhet me vlerat e deklaruara”. Nderkohe qe deklarata e saj ishte “nese eshte paguar kaq…” atehere mund te perputhet.

Nuk mund ta besoj kurre qe lajmi eshte shkruar nga nje naiv. E vërteta eshte qe TemA eshte nje tjeter trakt qeveritar qe duhet injoruar dhe futet ne kategorine e lajmeve paverteta “FAKE NEWS”.

FAKE NEWS ne Shqiperi!?

Fake news u bene te famshme ne para-fushaten elektorale per Presidencen e 2017 ne ShBA. Duke perfutuar nga deshira e nje shtrese shoqerie per te lexuar lajme te nje kategorie te caktuar, ne kete rast politike, disa portale ne internet shperthyen duke botuar pikerisht keto artikuj.

Edhe ne Shqiperi sot kemi te bejme me FAKE NEWS masive. Ndryshe nga ShBA, ku Fake-News jane pak por qe bien ne sy pasi jane jo te sakta, ne Shqiperi fake-news jane masive. Reportazhe te pararegjistruara, video te montuara neper zyra politike, gazeta qe shtremberojne te verteten e gazetare qe shkruajne vetem per te mbrojtur ate udheheqes e share ate tjetrin e kane vrare gazetarine dhe etiken gazetareske. Te pakta jane mediat qe shkruajne paster si Reporteri i BIRN, Publicus qe e shkaterruan qe ne lindje e ndonje tjeter.

Imazhi ne krye te faqes eshte Pinoku i kthyer ne Gomar pasi genjente gjithe diten.

 

“Partneritet për Qeverisje të Hapur” në stilin burokratik

“It takes political leadership. It takes technical knowledge. It takes sustained effort and investment. It takes collaboration between governments and civil society.”

OpenGovPartnership

 

Para gati 2 vjetësh, i frymëzuar nga një video e Hans Rosling diskutoja gjithë kenaqësi sa pozitive do ishte të kishte më shumë të dhëna në politikën e vendimmarrjen shqiptare. Mendoja se llogjika e pastër e të dhënave do ndihmonte politikisht cdo qytetar e politikan. Të gjithë jemi të ndërgjegjshëm që shpeshherë politika e brendshme shqiptare bazohet në sharje, shpifje ndonjë fyerje e pak analiza konkrete ekonomike apo sociale. Qëllimi i drejtpërdrejt i projektit ishte rritja e nivelit të transparencës dhe lehtësimi i “të kuptuarit” të të dhënave publike nga qytetarët e thjeshtë. Një qëllim me largpamës do ishte nxitja e nje kulture të re të përdorimit të të dhënave në vendimmarrjet politike të qytetarëve. Individualisht duhet të pranoj që mbi te gjitha më terhiqte zgjidhja teknologjike e nje projekti te tille ajo qe motivon cdo programues e referohet si technology challenge.

Fatmiresisht patem fat te gjenim fonde dhe ndryshe nga pritshmeria ime, Open Data Albania arriti dhe me shume se cfare u ideua fillimisht. Arsyeja kryesore e suksesit ishte pikerisht ekipi i eksperteve qe u angazhuan. Nese do grupoja ne role do thoja se ekipi yne perbehej nga 2 Doktorante ne Shkenca Kompjuterike, 1 doktorante ne Shkenca Ekonomike, 1 tjeter ekspert qe vinte nga nje eksperience ne Banken e Shqiperise, dhe nje pune e mrekullueshme e “public relations”, nje ish-gazetare e vjeter. Te tjere anetare te ekipit nuk mbanin tituj shkencor, por puna e tyre ishte ne cdo cast e te njejtit nivel me pjesen tjeter te ekipit.

Me duhet te shpjegoj shkurtimisht cfare eshte Open Data Albania. Ndryshe nga ajo cfare shohin vizitoret e faqes sone ne artikujt mediatik, projekti eshte nje strukture e bazuar tek Semantic Web i Tim Berners Lee (i njohur dhe si babai i internetit). Publikimi i nje katalogu te dhenash eshte formalizuar ne nje ontologji (ODA Ontology) e botuar dhe kjo ne 2 publikime. Anetare nga ekipi yne merren prej vitesh me “Information Management” e me projekte te EU, fatkeqesisht diku larg Shqiperise. Struktura e katalogimit eshte e ngjashme me data.gov apo data.gov.uk. Ne terma me praktik cdo individ me disa njohuri nga kjo fushe mund te riperdore keto te dhena e te nxjerre konkluzione duke analizuar disa faktore paralelisht. Psh Sa ndikon rritja e cmimit te grurit ne ngritjen e pragut te varferise e te ngjashme.

Projekti na dha mundesine jo vetem te arrinim teknikisht ate strukture te dhenash qe deshironim, por dhe te kishim goxha influence mediatike e se fundmi dhe akademike tek studente qe dita dites perdorin te dhenat e projektit tone. Sot vetem pak me shume se nje vit nga leshimi i Open Data Albania, ka me shume se 120 artikuj e reportazhe mediatike ne mediat kombetare shqiptare.

Kur ODA pothuaj po perfundonte fazen e pare te projektit, OpenGovPartnership filloi si inisiative nder-Qeveritare, me qellim rritjen e transparences dhe angazhimit qytetar ne politikat e qeverisjes. Takimi i pare i kesaj inisiative ishte ne Shtator 2011 dhe duke qene se Shqiperia renditet tek emrat e shteteve me A, fati e deshi qe te ishte nder te parat shtete europiane qe do angazhohej ne kete inisiative. Ministri Pollo nenshkroi qe ne 2011 angazhimin e qeverise sone qe do ishte nder te parat shtete europiane, por jo e fundit pasi heret a vone te gjitha do aderojne.

Duke qene se projekti yne ishte nje pjese e nje levizje qe ne shtete si Amerika e Anglia eshte cilesuar pjese e Open Government, menduam se do ishte e drejte qe te konsultoheshim dhe te ofronim ndihmen tone teknike dhe deshiren per te bashkepunuar si pjese e Shoqerise Civile (megjithese instituti yne eshte akademik). Ne disa nga shtetet e para qe aderuan ne OpenGovPartnership, ishte pikerisht Shoqeria Civile qe krijoi gjithe strategjine e angazhimit. Ndersa ne ShBA e Angli, keto sisteme u dizenjuan nga akademike (ne USA Jim Hendler e ne UK T. Berners-Lee)

Duke dashur te kuptojme me se miri si funksionon mekanizmi burokratik ne administraten shqiptare, menduam qe interesin tone ta shprehnim direkt tek maja e piramides duke kerkuar nje takim me vete KM (per te qene te sinqerte KM vete na kishte ftuar dikur ne nje takim kur kishim perfunduar nje projekt informatik per qeverine, pikerisht ky fakt na dha lirshmerine per t’i shkruar drejtperdrejt). Kur dergon nje email tek vete Kryeministri, te garantuar ke faktin qe dikush nga administrata do pergjigjet(ka qe thone qe rrjeti i pergjigjes funksionon dhe me telefonatat e SMSte por kjo eshte teme tjeter).

Pas nja 2 bisedash telefonike e 2 takimesh arritem me se fundi te takojme “consigleren” tek i cili ishim deleguar. I kisha lexuar CVne “consigleres” dhe dukej njeri me taban. Megjithate takimi nuk shkoi aq mire sa e mendoja. Teksa mbante ne dore nje stilolapes qe e kishte marre para pak ditesh ne nje nga takimet e OpenGovPartnership, “il-consiglere” me tha qe “i kane ftuar per dicka”, “qe do bejne dicka”. Ne mes te ketij konfuzioni perfitova t’i shprehja ashtu si e mendoja situaten. “Nisma te tilla qe ndikojne drejtperdrejt ne kultivimin e eDemocracy duhet te trajtohen me vemendje pasi jane themel i suksesit te nje shteti modern. Ato mund te zbatohen ne menyre burokratike sa per te lare gojen, ose te behen duke kerkuar nje nivel idealizmi e te arrihet rezultati i pritur ne inicimin e tyre.”

I shprehem gatishmerine qe t’i ofronim pa asnje detyrim teknologjine qe kishim perdorur per te krijuar Open Data Albania dhe kerkonim as pak e as me shume se thjesht te ishim pjese e tryezave te rrumbullakta ku do diskutoheshin hapat e Qeverise Shqiptare ne permbushjen e kesaj nisme. Ne fund te fundit qeveria i ka per detyre ndaj partnereve ato tavolina piramidale me shoqerine civile, por donim te ishim te sigurte. “Consiglere” m’u hidherua pse i thashe qe punet behen burokratikisht ne shtet por me garantoi (llaf burrash) qe do na ftonte patjeter te ishim pjese e tavolines se punes ku do ftohej Shoqeria Civile. Duke na u arsyetuar qe e kerkoi i madhi ne telefon u largua duke na lene ne mes te nje zyre te stilit rus, cuditerisht KMja dukej sikur ruante akoma stilin e vjeter ne brendesi te saj (Me kuptoni drejt, po flas vetem per ato dyert e medha te drurit e jo per kulturen komuniste brenda saj).

As nje muaj nga vizita jone me njoftojne qe Pollua e kishte bere takimin me Shoqerine Civile. Kuptohet ne nuk ishim ftuar, pasi pritshmeria qe nje burokrat shqiptar te mbaje fjalen eshte jashte cdo lloj koncepti real sot per sot. Fatkeqesisht mungonte dhe nje njoftim nga Ministria e Pollos. Megjithate takimi kishte ndodhur. Kishte pasur dhe televizione te ftuara per traktet e mbremjes. Ca foto te vendosura online tregojne qe kishte pasur dhe te pakten 10 vete pervec tavolines se Pollos. Se si ia arriten disa “shoqeri civile” te ishin aty, ose ne kishte realisht nje shoqeri civile aty kjo eshte pak enigme per mua. Kur u interesuam na thane qe njoftimi ishte bere ne Facebook, ne nje faqe me nje numer shume modest anetaresh. Pas takimit ishte bere dhe nje updatimi i faqes se MITIK ku tregonte qe Shqiperia do prezantonte disa projekte te vjetra si tentative e saj per OpenGovPartnership (si eSchools, GOVNet e te ngjashme). Para ca kohesh mbaj mend nje gazetare qe pyeste nxenesit e shkollave shqiptare ne i kane pare ndonjehere kompjuterat apo a jane futur ne internet nga shkolla sic pretendon projekti i eSchools dhe te gjithe thonin qe ka, por asnje nuk e kishte provuar. Ndersa GovNET eshte nje fantazme e vjeter per te cilen thuhet qe Ministrite kane rrjet te tyre per komunikim te brendshem.

Megjithate nuk do shkruaja sikur te mos lexoja sot zhvillimet e fundit te OpenGovPartneship. Shqiperia ka kerkuar eksperte te huaj per te realizuar nje Open Data Portal. Nuk me shqeteson fakti qe do paguhen eksperte nga shteti shqiptar e qe me shume mundesi do punesohet ndonje koleg i imi ne Gjermani per nje pune qe ne ia ofruam falas shtetit shqiptar. Ne fund te fundit 2-3 milion € me shume nuk jane gje thuhet ne Shqiperi. Nuk me shqeteson as qe “consigleret” tane nuk kane pasur fantazi per te bere nje projekt te ri, por kane therritur te parin qe u ka rene ne mendje. E vetmja gje qe me shqeteson eshte qe nga kjo inisiative nga e cila mund te behej shume, ne Shqiperi do behet nje vrime ne uje. Do Zoti nuk i teket ndonje Shoqerie Civile t’ju monitoroje aktivitetin e te raportoje atje ne OpenGovPartnership se do behej nami. Ndersa ne te dashur zoterinj do bejme nje projekt tjeter teknologjik qe ndryshe nga burokracite shteterore, sjell realisht vlera per qytetarin shqiptar.

Demokracia si model implementimi po tregon shenja dobesie ne shume vende te botes. (Disa thone qe ne vende si Shqiperia ka deshtuar me kohe). Projekte si OpenGovPartnership jane nje thirrje per te transformuar sistemin qe nuk po funksionon ne dicka te re; Shumekush e quan Open Government, e dikush eDemocracy. Thelbi eshte gjithmone i njejti, vendimmarrje popullore. Qe te arrihet vendimmarrje duhen mjete teknologjike qe te lejojne te informohesh qe ne burim, e jo ne intepretim. Qe populli te kete direkt vendimmarrje, duhe te kete mundesine te reagoje ndaj ligjeve para se ato te dalin ne gazete, te mase punen e qeverise jo nga raportet e zyrave statistikore te privatizuara si INSTAT, por nga analiza e te dhenave primare. Qeverite duhet te kuptojne me mire aspiratat dhe nevojat e qytetarave perpara se te perfundojne ne Occupy-movements, duhet te marre vendime qe shkojne pershtat me ndjeshmerine qytetare dhe keto jane elemente qe mund te korren shume lehte nga infrastruktura e sotme. eDemocracy eshte e pashmangshme, por do vonoje nese nuk kalon nga koncepti i Open Government. Duket sikur Shqiperia dhe kesaj rradhe do vije e fundit, persa kohe nuk reagojme ne kohe si shoqeri.

 

Çfarë po i beni vendit tim!?

Situata 1: Gjendja Energjitike… dhe vetvrasja e nje shteti modern

Titulli i nje lajmi: “Gara mes ENEL dhe RWE per TEC-in”:

Plani i qeverise per fillimin e negociatave konkrete me njeren nga kompanite eshte per t’u mbyllur ne fillim te vitit. Mendohet qe ndertimi i termocentralit do te kerkoje kater vjet, me vlere investimi mbi 1 miliard euro. Sasia e energjise qe do te prodhohet konsiderohet teper e larte, pertej nevojave te vendit tone, per pasoje eshte menduar qe gjysma te mbetet ne Shqiperi dhe diferenca te eksportohet.

Dihet ka vite qe Shqiperia po vuan per infrastrukturen kryesore te nje shoqerie te civilizuar si Energjia Elektrike (shkurt dritat), uji, rruget etj.

20 vjet qe pas ekspozimit ndaj botes se qyteteruar pas izolimit komunist dhe pak eshte bere ne kete drejtim. Fajtor jane te gjithe politikanet per mungese vizioni, por dhe te gjithe intelektualet qe kishin nje te drejte fjale dhe nuk e thane dot. Megjithate po kthehem tek zhvillimet e fundit.

Kur degjova per projektet ne Vlore per ndertimin e TEC-eve u ndjeva mire ne fakt. Pavaresisht se kishte nje grup njerezish qe dilnin ne protesta dhe ne ditet me te cuditshme, thelle e ndjeja qe Shqiperise i duhet nje revolucion ekonomik. I duhet nje infrastrukture energjitike qe te mbeshteste ekonomine ne rritje apo te ndihmone ne investime ne zona strategjike sic ishte zona portuale e Vlores. Nje TEC atje do te thoshte “drite” per te gjithe zonen e Vlores, me shume pune per qytetaret e Vlores, per inxhinjeret qe po mbarojne shkolla ne Shqiperi dhe duan te jetojne vetem ne Tirane duke braktisur provincat shqiptare. Ai TEC do te thoshte levizje ne nje ekonomik te vdekur dhe te pashprese.

Por TEC-et kane dhe disa faktore negative ne vetvete. Nje nderto eshte ndotja qe krijohet ne ambientin perreth. Kjo ndotje eshte e kushtueshme drejtperdrejt ne natyre dhe ne para! Kostoja e pare ne natyre eshte deri diku e pashmangshme per nje shoqeri qe deshiron te jetoje prane kompjuterit, prane drites dhe faktore te tjere qe shprehin mireqenien ne kohet tona. Gjithmone per te balancuar koston natyrore jane krijuar parqe te gjelber dhe eshte e llogjikshme qe te tille te krijoheshin dhe ne Shqiperi.

Kostoja e dyte eshte e shprehur ne vlere monetare te drejtperdrejte!

“United Nations Framework Convention on Climate Change” eshte nje organizim qe merret drejtperdrejt me kontrollin e gazrave te emetuara nga cdo shtet ne bote. Qellimi i kesaj konvente eshte ulja e gazrave te emetuara ne hapesire duke aplikuar rregulla te ndryshem.

Bazuar mbi kete konvente, nje marreveshje e quajtur “The Kyoto Protocol” thekson qe:

Vendet e angazhuara nën Protokollit të Kiotos duhet të përmbushin objektivat e tyre për të kufizuar apo reduktuar emetimet e gazit kryesisht përmes masave kombëtare. Si një mjet shtesë të takimit të këtyre synimeve, Protokolli i Kiotos futi tre bazuar në mekanizmat e tregut, duke krijuar atë që njihet tani si treg “karbonit.”

Tregu i Karbonit funksionon ne kete menyre. Nje shtet me shume ndotje karboni eshte i detyruar te mos kaloje nje limit te caktuar. Nese ky shtet e ka te pashmangshme tejkalimin e emetimit te karbonit, atehere mund te tregetoje tepricen e tij me nje shtet i cili ka emeton me pak ndotje ne atmosfere.

Ne nje situate te tille, nje shtet X teper i industrializuar mund te kete interes qe t’i paguaje nje vendi pa industri si psh Shqiperia 10tra milion euro ne vit per te balancuar emetimet e tij te gazit. Vendi me pak i zhvilluar si psh Shqiperia do perfitonte nga nje situate e tille per te investuar keto para ne nje energji te paster!?!

A perfiton Shqiperia nga nje situate e tille? Pse duhet te krijojme nje TEC ne Porto Romano i cili gjeneron me shume energji sec kemi nevoje, per te cilin shqiptaret do te paguajne njesoj energjine (cmim kosto plus humbje te tjera si shtet).  Pse duhet te ndertohet nje TEC qe do te shkaterroje ambientin perreth Porto Romanos, do ndikoje faunen ne ate zone dhe do te varferoje shtetin shqiptar vazhdimisht pasi dikush po perfiton me shume?

Situata 2: Varferimi i vendit tim … dhe pergjigja e nje përse-je

Ti besh dem disa brezave te tere me njerez duhet te jesh ose shume injorant, ose shume i korruptuar.

… Por, ndoshta më e zakonshme është se ne identifikojmë një vend që ka burime të lakmuara nga korporatat tona, si naftë, dhe pastaj sajojmë një hua të madhe në atë vend nga Banka Botërore (World Bank) ose ajo e një prej organizatave motra. Por në fakt paratë nuk  shkojnë në vend, paraja shkon në korporatat tona të mëdha për të ndërtuar projektet e infrastrukturës në atë vend. Termocentralet, parqe industriale, porte … gjëra që përfitojnë disa njerëz të pasur në atë vend dhe korporatat tona.  Keto investime nuk do të ndihmojmë në të vërtetë një shumicë të njerëzve në të atë vend. Megjithatë, te gjithe ata njerëz, i gjithë vendin është zhytur ne një borxh të madh.

Citimi me siper eshte shkeputur nga John Perkins, nje nga ata njerez qe negocionin keto marreveshje korruptive me pushtetaret e disa vendeve. Te njejtat marreveshje qe shkaterronin te ardhmen e nje populli dhe rrisnin pasurite e disa korporatave boterore. Ne historine e tij, John Perkins vazhdon duke dhene dhe disa shembuj real te 40-60 viteve me pare, por qe po perseriten dhe sot ne Shqiperi.

Shembujt e tij kane te bejne me menyren se si u ndikuan politikat e shtetit te Guatemales (1954), te Ekuadorit (1981), Panamase, Venezueles e shume shembuj te tjere.

Nje nderkompanite e permendura nga ai ne keto konfesione permendin dhe emrin e kompanise Bechtel ne trazirat ne Bolivi ne vitin 1999. Sic duhet Bechtel eshte nje nder kompanite me aktive ne investimet e medha te Shqiperise. Pikerisht ato investime qe jane nisur me borxhe te medha nga World Bank dhe pjese e disa skandaleve ne Shqiperi.

Megjithate nuk po perqendrohem tek Bechtel, por po kufizohem tek Borxhi i Jashtem i Shqiperise. Grafi me poshte tregon rritjen e ketij borxhi nga Qeveria Shqiptare nga viti 2000-2008.

Borxhi i Jashtem i Shqiperise: Burimi: Banka e Shqiperise
Borxhi i Jashtem i Shqiperise: Burimi: Banka e Shqiperise

Parashikimi?

Ne vitin 2007, Banka Boterore klasifikonte Islanden si vendin e 3te me te pasur ne bote per person. Sot Islanda eshte vendi i pare i zhvilluar qe falimenton, pikerisht per shkak te politikave ekonomike te ndermarra ne dem te tij, dhe te toleruara nga udheheqesit e saj.

Do doja qe te beheshim sa me te ndergjegjshem per rrezikun qe po i kanoset dhe vendit tone nen injorancen dhe lajmet idiote ne televizion. Shqetesimi kryesor i yni duhet te jete ekonomia, arsimi dhe perparimi i vendit, dhe jo shfaqjet politike.

Nese dikush deshiron te bashkepunoje ne nje projekt me te gjere nen kete vizion, eshte i mirepritur te kontaktoje.

Perse?

Po shkruaj sepse u lodha me indiferencen dhe injorancen e gjithckaje perreth. U lodha nga buzeqeshjet dhe turet mashtruese. U lodha dhe nga ulerimat barbare per hapjen e kutive. U lodha nga shkollat e rrenuara ne fshatrat e Shqiperise. Mbi te gjitha ndjehem i shkaterruar kur shoh qe po behet cmos qe e ardhmja e njerezve qe do jetojne ne Shqiperi do te jete e zeze.

AlbTelecom – The Turkish way of handling business

Cetel as is the part of Calik Enerji, owners of AlbTelecom
Cetel as is the part of Calik Enerji, owners of AlbTelecom

Let’s start by making something clear. I like the turkish people! Beside the fact that they are hotblooded (just like us, the Albanians), they are one of the most entrepreneurship persons you can find in the world. That I learned in a seminar in Turkey a couple of years ago (and it was not a turkish statistic!?). It was the Germans that has first noticed the ability of the Turkish to take risks and initiate new businnesses.

I won’t talk about the turkish restaurants and the turkish small business around the Europe. They have done a great job and they have practically mastered the market. Instead I will talk about a big turkish company in Albania.

Four years ago, AlbTelecom (Albanian Telecom), the albanian core service provider for telephony services was sold to Çalık Group. The AlbTelecom was considered a pearl from the albanian public companies that were placed for sale from the Albanian Government. The company was the only licenced telephony  provider (a monopol) and the only Internet backbone company in Albania. In a roten communist country as my country was, there was not so much space for innovation or smart investments from a state company. Selling Albtelecom was an expected move and everyone was hopping to have a new foreign player with a will for investements and innovations. (We also loved the fact that a Turkish and not a Greek company has entered our communication market. Vodafone and AMC, both part of Panaphone and Cosmote Greece have been operating in the Mobile Telephonie for some years in Albania.)

History of Telephony in Albania

Having a phone line in the ’80s in Albania was luxury. The phones at home, were a privilege of the highest communist party members, the highest directors and you rarely could find someone else having a phone home. The situation was the same even in the late ’90s, I remember walking to my best friends house, just to call my girlfriend asking her about goingout plans. If this sounds strange to you, read out the next sentence. In year 2004, when we had to change office for our own software-developing company, we were unable to get a fixed phone line. Although we had Cell phones, I could not get a fixed telephone line for my company. I had to ask everyone I knew around to finally get a telephone (after 4 months) just because my father-in-law “knew” somebody in the AlbTelecom. (And I am feel terribly bad as I write this line).

This is how they do it!

Happy enough we started making business cards, flyers, and publishing the phone number on all the websites we own. We also run some advertisements in a National Television and of course the phone number was part of the TV Messages. For five years, we have build a little bit of marketing around that phone number and the customers called there for problems or new projects where our assistance was needed. Everything looked fine until last month …

I called back in the company from Germany one day and I was surprised to get a female message saying that “the Phone Number has changed”! Changed? I knew that one extra digit was inserted some time ago but I was sure to have dialed the correct number. I switched to call a Mobile line of my brother who runs the company now. Also confused he informed me that they have cut out the phone line without any notification. He has called to ask for the reason and he was informed that this was not a defect. AlbTelecom was changing some phone lines and also the telephone numbers in the area. I felt really frustrated. I realized that they are creating chances for more phone numbers in the area. That was expected, but shutting down company phone lines is heavy damaging. All those marketing costs, all that down time is killing for a small company. And yet there is nothing to be done.

I call this a turkish was of handling business! I could not imagine even an Albanian company, or a company from another country dealing with this situation in this manner.  Showing no respect for your customers is terrible. I know that Phone Numbers, just as domains can be re-routed and although it is not easy, it is not impossible. Frustration does not help, I tried to forget about the issue and move on with a new phone number we got. At least we got that within 15 days. Let’s forget it I said. Change the marketing materials, change every trace of the old phone number. Notify the clients.

I almost forgot about the old phone number when one day I had a customer and friend of mine (it is nice when customers become your friends) telling me that he tried to reach us on the old office number. I was about to smile and explain when he interrupted: “A family has your phone number. At least they were nice!”

A family? Within 15 days the AlbTelecom has reallocated our old phone number and assigned it to a family!!

I really hoped that they were a nice family. I did not want to imagine if some clients call and some rude and unpolite persons shouts them in the other side just because he was midday sleeping and he got bored from these phone calls. Hoping!

Well, here is the end line. Surrender. Opening a case is time consuming and justice does not yet understand the customer rights in my country. Complaining will not work as this is not a mistake from a departement of AlbTelecom. It is a principle of the company that they do what they want and how they want it.
At least I can write this blog in English and hope that it will pop up on the search terms for AlbTelecom or Cetel and Calik Group. Maybe some (young) executive will see it and take some time to reflect on the customer rights in the future.

P.S In May (’09) I also got married. Just one day before my matrimony, my home phone line was cut down with the same message (and no notification). “This phone number has changed”. Pitty, those days before you get married you are happy because everyone calls and congratulates you about one of the most important dates in your life. Especially those friends and relatives that where unable to attend but want to share the joy with you. I left few days after my wedding and there was no signal at my home. Today is 5th of June and my family has no phone yet. Mom, I will call you later, when AlbTelecom pleases.

What is wrong with Alitalia?

As I was traveling in an extremely tortourous seat offered by AlItalia, I was thinking what in the world could go wrong with them.

Seat in one of the Alitalia airplanes
Seat in one of the Alitalia airplanes

Alitalia is a very strategic company as they can use the travel routes that go through Italy. Basically all the Nord African and many Eastern Europe and West Asian countries can use Alitalia as their intermediary connect point to other flights. … and still Alitalia is striving not to go bankrupt for many years.